Сайхан наадаарай

Нийтэлсэн: 2020 он 07 сар 10. 11 цаг 49 минут
Монголчууд бид эрт дээр үеэс хурдан морь, хүчит бөхчүүд, эрчит нумаараа гайхуулж эрийн гурван наадмаа баясган цэнгүүлж ирсэн арвин баялаг түүхтэй ард түмэн билээ. Эртнээс нааш эрийн гурван наадам тэр дундаа хүчит бөхчүүдээрээ омогшиж жил жилийн наадмын түрүү манлай бөхийг урьдчилан таавар өрнүүлж мэтгэлцэж суудаг сайхан уламжлалтай юм.Монголчууд 5000-6000 жилийн өмнөөс морийг гаршуулан унаж хэрэглэсэн бөгөөд дэлхийн бүх морины тоноглол нь Монголоос гаралтай болохыг Монголын эрдэмтэд болон Америкийн их сургуулиуд баталсан байдаг. Мөн дэлхийн бүх үйлдвэрийн морины генийн эх үүсвэр нь Монгол мориноос гаралтай болохыг Орсын генетикийн институтаас баталжээ. Монголд нутаг нутгаар бага зэрэг ялгаатай дүрмээр морьдыг уралдуулж ирсэн боловч 1999 оноос эхлэн морьдыг таван насаар ангилж уралдуулах болжээ. Даага, хязаалан, соёолон, азарга, их нас гэж насаар зааглаж уралдуулдаг. Сур харваа буюу Монгол сур харваа нь Монголчуудын эрхий мэргэнээ сорин тэмцэлдэх наадам юм. Сур харваа нь өнөө үеийн Үндэсний их баяр наадмын дөрвөн төрлийн нэг бөгөөд буриад сур харваа, халх сур харваа, урианхай сур харваа гэх 3 төрөл байна. Эрийн гурван наадмын нэгэн төрөл нь сурын харваа бөгөөд эртний уламжлалтай юм. Энэ тэмцээн нь нум сумаа улам боловсронгуй болгон аль болох хол зайд цэцэн мэргэн онох харваачийн эрдэм чадварыг дээшлүүлж, ан гөрөөнд их олз олохыг эрмэлзэх, мөн агнуурын олзыг ёслон тэмдэглэх зан үйлийн ёслол, агнуурын бүжиг наадмын үед цэцэн мэргэн харваачдаа нум сум харвуулан цэнгэх заншлаас үүссэн байна. Шагайн харваа нь хүн байгаль хоёрын шүтэлцээг өөртөө агуулсан, нүүдэл суурьшлын зохицохуйд оршиж чаддаг, нэг нь нөгөөдөө хүндэтгэл үзүүлэх урам хайрлахын ур ухааныг уухайгаараа илэрхийлж байдаг хамгийн бага хөрөнгө зардлаар олон мянган хүнийг нэгэн зэрэг наадан цэнгүүлж болдог үндэсний соёлын үнэт өв юм. Шагайн харваа нь монголчуудын эртнээс нааш өв уламжлагдан ирсэн уламжлалт тоглоомын нэг төрөл юм. Шагайн харвааны сумыг анх малын болон зээрийн шилбэний яс болох шагайгаар хийж байжээ. Энэ сумаа хашлага хэмээн нэрлэх модон суурь дээр байрлуулан 9 тохой (ойролцоогоор 4,72 метр) зайд байрлах хасааг няслан онох ёстой. Шагайн харваа нь 2001 оноос эхлэн албан ёсоор монголын үндэсний их баяр наадмын нэгэн төрөл болон зохион явагдах болсон. Шагайн харваа нь анх Хамаг Монголын үед түгэн дэлгэрсэн хэмээн түүхийн ном зохиолд бичигдсэн байдаг.2020 оны үндэсний их баяр наадмын онцлогоос : Монгол Улсын Тулгар төрийн 2229, Их Монгол Улсын 814, Ардын хувьсгалын 99 жилийн ой, Үндэсний Их баяр наадам 7 дугаар сарын 11, 12-нд нийслэлд болон бүх аймагт нэгэн зэрэг болно. Дэлхийн дахиныг түгшээсэн коронавирусний халдварын улмаас олон улсын болон улс үндэстний спортын наадам, тэмцээн уралдаан, урлаг соёлын бүхий л үйл ажиллагаа хумигдаж, иргэдийг нэг дор олноор байлгахаас аль болох зайлсхийж байгаа.Иймээс ч Үндэсний Их баяр наадмыг Зохион байгуулах хорооноос энэ жилийн баяр наадмаа улс даяар адилхан цаг хугацаанд зохион байгуулж, улсын наадамд 512, аймгийн наадамд 128, сумын наадамд 64 бөх барилдуулахаар шийдвэрлэжээ.
Дэлгэрэнгүй

Аймгийн нийгэм эдийн засгийн байдлын 2020 оны эхний 6 сарын танилцуулгаар инфографик бэлтгэн тархаалаа

Нийтэлсэн: 2020 он 07 сар 10. 08 цаг 57 минут
Аймгийн хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний газарт бүртгүүлсэн ажил идэвхитэй хайж байгаа ажилгүй хүний тоо 855 болж, өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 424 (2 дахин) хүнээр өссөн байна. Аймгийн хэмжээнд 463 эмэгтэй ажил идэвхитэй эрж байгаа нь ажилгүйчүүдийн 54.2 хувийг эзэлж байна. 2020 оны 6 сард бүртгүүлсэн, ажил идэвхитэй эрж байгаа ажилгүйчүүдийн тоо өмнөх 3 жилийн дунджаас 137 (19.0%) ажилгүйчүүдээр өссөн байна. Бүртгэлтэй ажилгүйчүүдийн 2.7 % нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд байна.Оны эхний 6 сард 817 ажлын байрны захиалга ирсэн бөгөөд өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 130 (18.9%) -аар өссөн байна.Ажлын байрны захиалгын 4.1 хувийг боловсролын салбарын, 18.3 хувийг боловсруулах үйлдвэрлэлийн, 16.3 хувийг ХАА-н, 26.8 хувийг төрийн удирдлага, 34.6 хувийг бусад салбарын захиалга эзэлж байна.
Дэлгэрэнгүй

Аймгийн нийгэм эдийн засгийн байдлын 2020 оны эхний 6 сарын танилцуулгыг хэрэглэгчдэд хүргэлээ

Нийтэлсэн: 2020 он 07 сар 10. 04 цаг 31 минут
Улсын төвлөрсөн төсвийн шилжүүлэг, дэмжлэгийг оруулан тооцсоноор оны эхний 6 сард аймгийн төсөвт 21.7 тэрбум төгрөг оруулахаас 22.2 тэрбум төгрөгийн орлого орж төлөвлөгөөг 449.5 (2.1%) сая төгрөгөөр давуулан биелүүллээ. Улсын төвлөрсөн төсвийн шилжүүлэг, дэмжлэгийг оруулалгүйгээр аймаг өөрөө 7.9 тэрбум төгрөгийн орлого бүрдүүлэхээс 8.4 тэрбум төгрөгийн орлогыг бүрдүүлж төлөвлөгөөг 486.3 (6.2%) сая төгрөгөөр давуулан биелүүллээ. Үүнээс улсын төвлөрсөн төсөвт 2553.7 сая төгрөгийг татвар, орлогын хэлбэрээр төвлөрүүлэхээс 2590.6 сая төгрөгийг төвлөрүүлж төлөвлөгөөг 36.9 (1.4%) сая, аймгийн төсөвт өөрийн орлогоор 5311.5 сая төгрөгийг төвлөрүүлэхээс 5760.9 сая төгрөгийг төвлөрүүлж төлөвлөгөөг 449.4 (8.5%) сая төгрөгөөр давуулан биелүүллээ.Оны эхний 6 сард орон нутгийн төсвийн болон улсын төсвийн байгууллагуудын дүнгээр 47.3 тэрбум төгрөгийн зардал гаргасан нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 31.7 хувиар өсчээ. Энэ оны эхний 6 сарын байдлаар импорт 8604.3 мянган америк долларт хүрч өнгөрсөн оны мөн үеэс 1254.9 (12.7 %) мянган америк доллараар буурсан байна.Аймгийн хэмжээнд төллөх насны нийт 1.5 сая хээлтэгч малын 1286. мянга буюу 87.9 % нь төллөсөн байна. Эм хонины 89.9 хувь, эм ямааны 88.8 хувь, ингэний 41.6 хувь, үнээний 75.1 хувь, гүүний 73.1 хувь нь төллөжээ. Гарсан төлийн 98.3 хувь буюу 1265.2 мянган төл бойжиж байна. Бойжуулсан төл өмнөх оны мөн үеэс 244.7 (23.9 %) мянгаар өссөн байна. Аж үйлдвэрийн салбарын аж ахуйн нэгжүүд оны эхний 6 сард оны үнээр 6.9 тэрбум төгрөгийн нийт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж 8.7 тэрбум төгрөгийн борлуулалт хийсэн нь өнгөрсөн оны мөн үеэс үйлдвэрлэлт 14.5 хувиар, бүтээгдэхүүний борлуулалт 36.7 хувиар тус тус өссөн байна.
Дэлгэрэнгүй

Хүн ам, орон сууцны 2020 оны улсын ээлжит тооллогын увс аймгийн үр дүнгээс

Нийтэлсэн: 2020 он 07 сар 09. 10 цаг 47 минут
ХҮН АМ, ОРОН СУУЦНЫ 2020 ОНЫ УЛСЫН ЭЭЛЖИТ ТООЛЛОГЫН УВС АЙМГИЙН ҮР ДҮНГЭЭС: СУУЦНЫ НӨХЦӨЛ Увс аймагт Хүн ам, орон сууцны тооллогын дүнгээр нийт 21.6 мянган өрх 17.1 мянган сууцанд амьдарч байна. Амьдарч буй өрхийн тоо, хүн байнга амьдардаг сууцны тооны харьцаа аймгийн төвд ойролцоо байхад, хөдөөд өрхийн тоо илүү байна. Энэ нь нэг сууцанд олон өрхүүд хамт амьдарч байгааг харуулж байна. Нийт өрхийн 79.4 хувь нь монголын ард түмний уламжлалт сууц болох гэрт, 19.9 хувь нь байшинд, 0.7 хувь нь бусад төрлийн сууцанд амьдарч байна. Гэрт амьдардаг өрхийн хувь өмнөх тооллогын үеийнхээс 10 пунктээр буурсан бол байшинд амьдардаг өрхийнх 5.1 пунктээр нэмэгджээ.
Дэлгэрэнгүй

Аймгийн нийгэм эдийн засгийн байдлын 2020 оны эхний 6 сарын танилцуулга боловсруулагдан гарлаа.

Нийтэлсэн: 2020 он 07 сар 09. 10 цаг 04 минут
Аймгийн хэмжээнд 2020 оны эхний 6 сард 1010 эх амаржиж, 1014 хүүхэд төрж, мөн нас баралт 216 болж, өмнөх оны мөн үеэс амаржсан эх 80 (8.6%) - аар, төрсөн хүүхэд 77 (8.2%) – оор өсч, нас баралт 22 (9.2%)-оор буурчээ. 1000 хүнд ноогдох төрөлт 12.2, нас баралт 2.6, цэвэр өсөлт 9.6 болов. Өмнөх оны мөн үеэс 1000 хүнд ноогдох цэвэр өсөлт 1.2 пунктээр өсч, нас баралт 0.3 пунктээр буурчээ. Аймгийн хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний газарт бүртгүүлсэн ажил идэвхитэй хайж байгаа ажилгүй хүний тоо 855 болж, өнгөрсөн оны мөн үеийнхээс 424 (2 д) хүнээр өссөн байна. Аймгийн хэмжээнд 463 эмэгтэй ажил идэвхитэй эрж байгаа нь ажилгүйчүүдийн 54.2 хувийг эзэлж байна. Бүртгэлтэй ажилгүйчүүдийг насны бүлгээр авч үзвэл 23.0 хувь нь 15-24 насны, 37.1 хувь нь 25-34 насны, 23.3 хувь нь 35-44 насны, 14.4 хувь нь 45-54 насны, 2.0 хувь нь 55-59 насны, 0.2 хувь нь 60 дээш насны ажилгүйчүүд байна. Ажилгүйчүүдийн 22.6 хувийг дээд, 17.7 хувийг тусгай дунд болон мэргэжлийн анхан шатны, 47.6 хувийг бүрэн ба бүрэн бус дунд боловсролтой, 12.1 хувийг бага болон боловсролгүй хүмүүс эзэлж байна.Оны эхний 6 сард 817 ажлын байрны захиалга ирсэн бөгөөд өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 130 (18.9%) -аар өссөн байна.Ажлын байрны захиалгын 4.1 хувийг боловсролын салбарын, 18.3 хувийг боловсруулах үйлдвэрлэлийн, 16.3 хувийг ХАА-н, 26.8 хувийг төрийн удирдлага, 34.6 хувийг бусад салбарын захиалга эзэлж байна. Ажилд орсон иргэдийн 26.8 хувь нь төрийн удирдлагын салбарт, 18.3 хувь нь боловсруулах үйлдвэрлэлийн салбарт, 16.3 хувь нь ХАА-н салбарт, 4.1 хувь нь боловсролын салбарт, 34.5 хувь нь бусад салбарт ажилд орсон байна. Нийгмийн даатгалын сангийн орлого энэ оны эхний 6 сард 11586.9 сая төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 777.4 (7.2%) сая төгрөгөөр, сангийн зарлага 31745.1 сая төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 4685.2 (17.3%) сая төгрөгөөр тус тус өслөө.Нийгмийн даатгалын сангийн зарлага өмнөх оны мөн үеэс 4685.2 сая төгрөгөөр нэмэгдэхэд тэтгэвэрийн даатгалын сангийн зарлага 3657.7 сая төгрөгөөр өссөн нь гол нөлөө үзүүлжээ.Нийгмийн даатгалын сан 941.0 сая төгрөгийн авлагатай байгаа бөгөөд өмнөх оны мөн үеэс 181.7 (23.9%) сая төгрөгөөр өссөн байна. Нийт авлагын 14.9 хувийг төсөвт байгууллагын өглөг эзэлж байна.Нийгмийн халамжийн сангаас энэ оны эхний 6 сард 33.2 мянган хүнд 7242.7 сая төгрөгийн тэтгэвэр, тэтгэмж олгосон нь өмнөх оны мөн үеэс олгосон тэтгэвэр тэтгэмж 171.6 (2.4%) сая төгрөгөөр өсч, орон нутгийн нийгмийн халамжийн тэтгэвэр тэтгэмж авагчид 2.5 (10.3%) мянган хүнээр буурсан байна. Нийгмийн халамжийн тэтгэвэрт энэ оны эхний 6 сард 1.6 мянган хүн хамрагдсан нь өмнөх оны мөн үеэс 61 (3.6%) хүнээр буурч, олгосон тэтгэвэр 543.0 (32.9%) сая төгрөгөөр өссөн байна. Аймгийн хэмжээнд нялхсын эндэгдэл эхний 6 сард 17, 0-5 хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдэл 18 гарч, 1000 амьд төрөлтөнд нялхсын эндэгдэл 16.8, 5 хүртэлх насны эндэгдэл 17.8 ноогдож байна.1000 амьд төрөлтөнд ноогдох нялхсын эндэгдэл Хяргас, Сагил сумдад 333.3, Баруунтуруун 105.3, Зүүнговь 100.0, Өндөрхангай 90.9, Өмнөговь 27.8 ноогдож, аймгийн дунджаас 11.0 – 316.5 пунктээр өндөр, Улаангом суманд 11.7 байгаа нь аймгийн дунджаас 5.1 пунктээр доогуур байна.
Дэлгэрэнгүй

Хүн ам, орон сууцны 2020 оны улсын ээлжит тооллогын увс аймгийн үр дүн бүлэг 11

Нийтэлсэн: 2020 он 07 сар 09. 03 цаг 46 минут
ХҮН АМ, ОРОН СУУЦНЫ 2020 ОНЫ УЛСЫН ЭЭЛЖИТ ТООЛЛОГЫН УВС АЙМГИЙН ҮР ДҮНГЭЭС: ГАДААДАД ОРШИН СУУГАА УВС АЙМГИЙН ИРГЭД Хүн ам, орон сууцны 2020 оны улсын ээлжит тооллогын дүнгээр гадаадад оршин суугаа 465 иргэн тоологдож 2010 оноос 10.2 хувиар өсчээ.Гадаадад тоологдсон иргэдийн 34.8 хувь нь Өмнөд Солонгос улсад, 12.3 хувь нь Япон улсад, 10.8 хувь нь Орос улсад, 6.9 хувь нь Энэтхэг улсад, 6.2 хувь нь Хятад улсад, 5.6 хувь нь Америк улсад, 5.4 хувь нь Австрали улсад, 4.7 хувь Турк улсад, 3.9 хувь нь Швед улсад үлдсэн 9.5 хувь нь бусад улс оронд байна.
Дэлгэрэнгүй

Хүн ам, орон сууцны 2020 оны улсын ээлжит тооллогын увс аймгийн үр дүн бүлэг 10

Нийтэлсэн: 2020 он 07 сар 09. 03 цаг 26 минут
ХҮН АМ, ОРОН СУУЦНЫ 2020 ОНЫ УЛСЫН ЭЭЛЖИТ ТООЛЛОГЫН УВС АЙМГИЙН ҮР ДҮН БҮЛЭГ 10 ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЛТ Хөдөлмөрийн насны буюу арван тав, түүнээс дээш насны нийт хүн амын 58.0 хувь нь ажиллах хүчинд багтаж байгаа нь 2010 оноос 2.4 пунктээр буурсан бол ажиллах хүчнээс гадуурх хүн ам 42.0% хувь нь 2.4 пунктээр өсчээ. Ерөнхийд нь үзвэл ажиллах хүчний оролцооны түвшин өнгөрсөн тооллогын үеийнхээс буурсан ба ялангуяа эрэгтэйчүүдийн ажиллах хүчний оролцоо өмнөх тооллогын үеийнхээс 3.2 пунктээр буурсан байна. Нийт хөдөлмөрийн насны хүн амд хөдөлмөр эрхэлдэг хүн амын эзлэх хувь өнгөрсөн тооллогын үеийнхээс 3.7 пунктээр нэмэгдэж, ажиллах хүчнээс гадуурх хүн амын хувийн жин 2.5 пунктээр өсч, ажилгүй иргэд 2.4 хувийг эзэлж байна. 60, түүнээс дээш насны хүн амын 23.0 хувь ажиллах хүчинд хамрагдаж байгаа ч өмнөх тооллогын үеийнхээс тухайн насны хүн амын ажиллах хүчинд эзлэх хувь 14.8 пунктээр нэмэгдсэн нь эерэг үзүүлэлт байна. Эрэгтэйчүүдийн ажиллах хүчний оролцоо /62.8/, эмэгтэйчүүдийнх/53.2/-ээс 9.6 пунктээр өндөр байна.
Дэлгэрэнгүй

Хүн ам, орон сууцны 2020 оны улсын ээлжит тооллогын увс аймгийн үр дүн бүлэг 9

Нийтэлсэн: 2020 он 07 сар 09. 03 цаг 25 минут
ХҮН АМ, ОРОН СУУЦНЫ 2020 ОНЫ УЛСЫН ЭЭЛЖИТ ТООЛЛОГЫН УВС АЙМГИЙН ҮР ДҮНГЭЭС: ИНТЕРНЭТ, ГАР УТАСНЫ ХЭРЭГЛЭЭ Хүн ам, орон сууцны 2020 оны тооллогоор зургаа ба түүнээс дээш насны нийт суурин хүн амын 80.6 хувь нь гар утас хэрэглэж байгаа бол 46.4 хувь нь интернэт хэрэглэгчид байна. Зургаа ба түүнээс дээш насны гар утас, интернэт хэрэглэгчдийн дүнд эзлэх хувь 2010 оноос харьцангуй өссөн ба гар утас хэрэглэгчид 26.0 пункт, интернэт хэрэглэгчид 36.4 пунктээр тус тус өссөн байна. Дэлхий нийтээр даяаршиж интернэтийн хэрэглээ маш хурдан өссөөр байгаа ба манай аймагт ч бас 3G болон 4G сүлжээ орж ирснээр гар утас болон байнга интернэт хэрэглэгчдийн тоо ихэссэн байна.
Дэлгэрэнгүй

  7 хоногийн үнийн мэдээ
  /2020 оны 9-р сарын 16-ны  байдлаар/
              Нэр төрөл Үнэ /төг/
  Гурил, I зэрэг, кг

1300

  Хонины мах, кг

8500

  Үхрийн мах, кг 8500
  Ямааны ястай мах, кг 6000
  Элсэн чихэр, кг

2500

  Цагаан будаа, кг 2500
  Шингэн сүү, л 1200
  Бензин, А-80 1503
  Бензин, А-92 1596
  Дизелийн түлш 1950
  Ноолуур 50000